هر آنچه که باید درباره پای شارکو (مفصل شارکو) بدانید

بیماری پای شارکو، که به آن مفصل نوروپاتیک یا مفصل شارکو نیز گفته می‌شود، یکی از اختلالات آرتروپاتی است که عمدتاً مفاصل و استخوان‌های پا و مچ پا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری بیشتر در افراد مبتلا به دیابت مشاهده می‌شود و به همین دلیل گاهی اوقات به آن آرتریت دیابتی نیز گفته می‌شود. پای شارکو در واقع به ضعیف شدن استخوان‌های پا اشاره دارد که به علت آسیب عصبی (نوروپاتی) به وجود می‌آید. هنگامی که اعصاب پا آسیب می‌بینند، شخص قادر به احساس درد یا فشار نمی باشد و به همین دلیل ممکن است متوجه شکستگی‌ها یا آسیب‌های وارد شده به پا نشود. در نتیجه، استخوان‌ها ضعیف شده و شکسته می‌شوند و با ادامه فشار وارد بر پا، شکل طبیعی آن تغییر می‌کند.

با پیشرفت بیماری، مفاصل پا شروع به تخریب می‌کنند و در نهایت ممکن است پای فرد شکل غیرطبیعی به خود بگیرد و دچار بدشکلی در کف پا شود. این تغییرات می‌توانند باعث ناتوانی شدید و حتی نیاز به قطع عضو شوند. بنابراین، بیماری پای شارکو یک وضعیت جدی است که نیاز به مراقبت فوری دارد. افراد مبتلا به دیابت باید از اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از بروز پای شارکو آگاه باشند. در صورت بروز هرگونه علائم نظیر درد یا تغییرات در شکل پا، مراجعه به پزشک متخصص ضروری است. درمان بیماری پای شارکو معمولاً شامل مدیریت علائم، استفاده از کفش مخصوص یا عمل جراحی در موارد پیشرفته برای اصلاح بدشکلی‌ها است. در این مقاله از ادونس کلینیک، قصد داریم به بررسی علت‌های بروز این بیماری، علائم و روش‌های درمان آن بپردازیم. بنابراین خواندن ادامه مطلب را از دست ندهید.

 

 

علل ایجاد بیماری پای شارکو

بیماری مفصل شارکو به علت آسیب به اعصاب حسی یا اتونومیک بروز می‌کند. به طور کلی، این بیماری با برخی شرایط خاص مرتبط است که می‌توانند منجر به بروز آرتروپاتی شارکو شوند. مهم‌ترین علل آن عبارتند از:

• دیابت و نوروپاتی دیابتی، که شایع‌ترین علت این بیماری است.
• آسیب‌های نخاعی
• جراحی پا
• فلج مغزی
• بیماری جذام
• بیماری سیفلیس
• بیماری پارکینسون
• درمان نادرست شکستگی پا
• مصرف الکل و مواد مخدر
• سیرنگومیلی یا کیست نخاعی
• عفونت‌های ویروسی مانند HIV و ایدز
• عفونت‌های شدید یا زخم‌های درمان‌نشده در پا

 

علائم و نشانه‌های بیماری پای شارکو

بیماری مفصل شارکو، در مراحل اولیه ممکن است هیچ علائمی نداشته باشد و تشخیص آن در این مراحل بسیار دشوار است. برخی از علائم اولیه‌ای که ممکن است در آغاز بیماری بروز پیدا کنند، شامل موارد زیر می‌باشد:

• قرمزی در مفاصل پا و مچ پا
• احساس گرمی غیرطبیعی در مفاصل پا و مچ پا
• تورم مفاصل پا

تشخیص بیماری پای شارکو در مراحل اولیه می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، زیرا در این زمان، ممکن است آزمایش‌ها و روش‌های تصویربرداری نیز نتایج طبیعی را نشان دهند. علاوه بر این، علائم اولیه بیماری شباهت زیادی به علائم سایر مشکلات مفصلی دارند، که این موضوع موجب پیچیدگی در تشخیص دقیق آن توسط پزشک می‌شود.

 

 

با پیشرفت بیماری، علائم و نشانه‌های جدی‌تری ظاهر می‌شود. در این مراحل، تغییرات ساختاری در پا به وضوح قابل مشاهده خواهد بود. برای مثال، فروافتادن قوس میانه پا، که اصطلاحا به آن «کف پای راکر» گفته می‌شود، ناپایداری در مفاصل مچ پا و پاشنه و تغییرات ظاهری در استخوان‌ها و مفاصل از جمله مشکلات رایج در این مرحله هستند. علائم بیماری پای شارکو را می‌توان در سه مرحله کلی زیر تقسیم‌بندی کرد که هر یک ویژگی‌های خاص خود را دارند:

مرحله 1: مرحله حاد

در این مرحله، علائم شدیدتری بروز می‌کنند. درد، قرمزی و تورم در مفصل و احساس گرمی غیرطبیعی در ناحیه آسیب‌دیده از ویژگی‌های اصلی این مرحله است. تصویربرداری با اشعه ایکس ممکن است تنها التهاب بافت نرم را نشان دهد. پس از چند هفته، با پیشرفت بیماری، آسیب‌های استخوانی به تدریج در تصویربرداری قابل مشاهده خواهند بود.

مرحله 2: مرحله تحت حاد

در این مرحله، علائم التهاب مانند قرمزی، تورم و گرمی مفصل کاهش می‌یابد. تغییرات در بافت مفصل کمتر شده و شواهدی از ترمیم زودهنگام در تصویربرداری با اشعه ایکس ظاهر می‌شود. این مرحله معمولاً نشان‌دهنده آغاز روند بهبودی است، اما هنوز بهبودی کامل حاصل نشده است.

مرحله 3: مرحله مزمن

در مرحله مزمن، آسیب‌ها به صورت دائمی باقی می‌مانند و تغییرات ساختاری به طور واضح در مفصل‌ها و استخوان‌ها مشاهده می‌شود. در این مرحله، ترمیم ناقص و عدم اتصال صحیح استخوان‌ها موجب تغییر شکل دائمی در پا می‌شود. این تغییرات می‌توانند به محدودیت در حرکت و ایجاد بدشکلی‌های جدی منجر شوند.

پیشرفت بیماری پای شارکو می‌تواند به طور قابل توجهی کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. شناسایی و درمان زودهنگام بیماری، خصوصاً در مراحل اولیه، می‌تواند از بروز آسیب‌های دائمی و تغییرات ساختاری در پا جلوگیری کند.

 

تشخیص بیماری پای شارکو چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص بیماری پای شارکو یک فرآیند دقیق و تخصصی است که نیاز به بررسی‌های بالینی و تصویربرداری پیشرفته دارد. از آنجا که علائم این بیماری در مراحل اولیه می‌توانند شبیه به سایر بیماری‌های مفصلی و التهابی مانند عفونت‌های استخوان (استئومیلیت) یا آرتروز باشند، تمایز دقیق آن بسیار اهمیت دارد.

پزشک ارتوپد یا متخصص بیماری‌های پا معمولاً برای تشخیص این بیماری، ابتدا شرح حال کامل بیمار را بررسی می‌کند و سابقه‌ی دیابت یا نوروپاتی محیطی را مد نظر قرار می‌دهد. در معاینه‌ی فیزیکی، علائمی مانند گرما، قرمزی و تورم پا که بدون وجود درد شدید همراه هستند، می‌تواند اولین سرنخ از پای شارکو باشد. برای تأیید تشخیص و بررسی شدت آسیب، از ابزارهای تصویربرداری زیر استفاده می‌شود:

• تصویربرداری اشعه ایکس (X-ray): در مراحل پیشرفته‌تر، این روش می‌تواند شکستگی‌ها، تکه‌تکه شدن استخوان‌ها، دررفتگی مفاصل و بدشکلی ساختار پا را نشان دهد. در موارد پیشرفته، ممکن است قطعات استخوانی آزاد در مفصل دیده شوند.
• ام آر آی (MRI): این روش بسیار دقیق است و برای تشخیص آسیب‌های اولیه‌ی بافت نرم، التهاب، تورم مغز استخوان و بررسی وجود مایع در مفصل کاربرد دارد. MRI همچنین کمک می‌کند تا بیماری پای شارکو از عفونت‌های استخوانی تمایز داده شود.
• سی‌تی‌اسکن (CT Scan): در برخی موارد برای بررسی دقیق‌تر ساختار استخوان‌ها و ناهنجاری‌های جزئی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• اسکن استخوان یا اسکن هسته‌ای (Bone Scan): برای ارزیابی فعالیت متابولیک استخوان و تشخیص زودهنگام آسیب‌های استخوانی مفید است.

 

مهم‌ترین مواردی که در تصویربرداری بررسی می‌شود عبارتند از:

• وجود شکستگی‌های پنهان یا خردشدگی‌های استخوانی
• تراکم غیرطبیعی استخوان در ناحیه مفصل (به‌ویژه در نقاط تحت فشار)
• شکل‌گیری غضروف فیبری در محل شکستگی
• دررفتگی جزئی یا کامل مفاصل کف پا یا مچ پا
• تشکیل سایه‌های استخوانی در بافت‌های نرم
• بدشکلی استخوان‌ها به‌ویژه در ناحیه قوس پا

تشخیص زودهنگام بیماری پای شارکو از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، چرا که مداخله به‌موقع می‌تواند از تغییر شکل‌های دائمی پا، ایجاد زخم و حتی خطر قطع عضو جلوگیری کند. بنابراین در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیرعادی در ظاهر پا به ‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

 

روش‌های درمان پای شارکو: از مراقبت‌های اولیه تا جراحی تخصصی

درمان بیماری پای شارکو به مرحله پیشرفت بیماری، میزان آسیب به استخوان‌ها و مفاصل و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. هدف اصلی درمان، جلوگیری از بدتر شدن وضعیت پا، حفظ ساختار و عملکرد آن و پیشگیری از عوارضی نظیر زخم، عفونت یا حتی قطع عضو است. درمان به دو دسته‌ی اصلی غیر جراحی و جراحی تقسیم می‌شود.

درمان غیرجراحی پای شارکو

در مراحل اولیه یا زمانی که آسیب‌ها هنوز شدید نشده‌اند، اغلب درمان‌های غیرجراحی تجویز می‌شود. این روش‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:

1.  برداشتن فشار از روی پا

استفاده از عصا، واکر، ویلچر یا کفش مخصوص پای شارکو برای کاهش فشار روی پا مفید است. همچنین بی‌حرکت نگه داشتن پا با گچ یا آتل برای جلوگیری از بدتر شدن وضعیت استخوان‌ها موثر است.

 

 

2. آتل‌گیری و بستن مچ پا

استفاده از آتل‌ یا قالب‌های مخصوص که به ‌صورت منظم بررسی و تعویض ‌شوند نیز مفید است زیرا از زخم‌های فشاری و عفونت جلوگیری می‌شود.

3. بریس‌های محافظ

در برخی موارد از بریس‌های ساق‌بلند (وسایل ارتوپدی برای حمایت بدن) یا مچ‌بندهای طبی برای تثبیت مفصل و محافظت در برابر آسیب‌های بیشتر استفاده می‌شود.

 

 

4. درمان دارویی

مصرف داروهای ضدالتهاب برای کاهش تورم خوب است. همچنین استفاده از داروهای بیس‌فسفونات (مانند آلندرونیت) برای کاهش تخریب استخوان‌ها و تقویت ساختار استخوانی موثر هستند.

5. درمان‌های کمکی

استفاده از تحریک الکتریکی برای تقویت عضلات و بهبود جریان خون می‎تواند کمک کننده باشد. همچنین کرم‌ها یا داروهای موضعی برای کنترل تعریق و پیشگیری از زخم پا به کار می‎روند.

 

درمان جراحی پای شارکو

جراحی در موارد زیر توصیه می‌شود:

• تغییر شکل شدید پا رخ داده باشد.
• خطر ایجاد زخم یا عفونت زیاد باشد.
• درمان‌های غیرجراحی مؤثر واقع نشده باشند.

 

 

رایج‌ترین روش‌های جراحی عبارتند از:

1. فیوژن مفصل  (Arthrodesis)

جوش دادن استخوان‌ها با پیچ و پلیت برای تثبیت مفصل و جلوگیری از حرکات ناخواسته.

2. استئوتومی ترمیمی  (Corrective Osteotomy)

برش و تنظیم مجدد استخوان‌ها برای بازگرداندن فرم طبیعی پا و بهبود تراز آن.

3. برداشتن زائده‌های استخوانی  (Exostectomy)

حذف برجستگی‌های غیرطبیعی استخوان که ممکن است باعث زخم‌های پوستی یا فشاری شوند.

به طور کلی پای شارکو یک بیماری پیش‌رونده است که اگر به‌موقع تشخیص داده نشود، می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های دائمی و حتی قطع عضو شود. پیروی دقیق از دستورالعمل‌های درمانی، انجام مراجعات منظم و مراقبت مداوم از پاها، بهترین راه برای کنترل این بیماری و حفظ کیفیت زندگی بیمار است.

 

 

آیا درمان گیاهی برای پای شارکو مؤثر است؟

با توجه به ماهیت جدی بیماری پای شارکو، اتکا به درمان‌های گیاهی به هیچ وجه کافی نیست و ممکن است روند درمان را به تأخیر بیندازد. گیاهان دارویی در بهترین حالت، تنها می‌توانند نقش مکمل داشته باشند. هرگونه مصرف گیاه دارویی باید تحت نظر پزشک و به عنوان بخشی از درمان جامع در نظر گرفته شود. مراجعه سریع به پزشک با مشاهده اولین علائم، ضروری است.

 

چه زمانی قطع پا در بیماری شارکو ضرورت پیدا می‌کند؟

قطع عضو زمانی الزامی می‌شود که یکی یا چند مورد از شرایط زیر وجود داشته باشد:

1. زخم‌های مزمن و غیرقابل درمان

زخم‌های عمیق، مزمن یا عفونی که علی‌رغم مراقبت‌های پزشکی و درمان‌های ضدعفونی‌کننده، بهبود نمی‌یابند و در نهایت منجر به نکروز (مرگ بافتی) می‌شوند.

2. عفونت‌های استخوان (استئومیلیت) گسترده

وقتی عفونت استخوانی به‌صورت شدید و غیرقابل کنترل پیشروی کند و با آنتی‌بیوتیک یا جراحی‌های پاک‌سازی قابل درمان نباشد.

3. بدشکلی شدید پا

در مواردی که بدشکلی پا به حدی پیشرفته باشد که بیمار دیگر نتواند راه برود یا از کفش طبی استفاده کند، و هیچ روش جراحی امکان اصلاح ساختار پا را نداشته باشد.

4. نکروز یا قانقاریا

در صورت بروز قانقاریا (سیاه شدن و مرگ بافت‌ها به دلیل نارسایی خون‌رسانی)، قطع عضو می‌تواند جان بیمار را نجات دهد.

5. تهدید جدی برای سلامت عمومی بیمار

اگر وجود پا باعث گسترش عفونت به کل بدن (سپسیس) شود یا موجب اختلال جدی در عملکرد سیستم‌های حیاتی شود، پزشکان برای حفظ جان بیمار ناچار به قطع عضو می‌شوند.

توجه داشته باشید که قطع عضو یک تصمیم بسیار جدی و چندجانبه است. این تصمیم تنها پس از بررسی دقیق وضعیت بالینی، آزمایش‌ها، تصویربرداری‌ها و نظر تیم پزشکی شامل ارتوپد، جراح، متخصص عفونی و توانبخشی گرفته می‌شود. هدف از این اقدام، جلوگیری از خطرات بیشتر برای جان بیمار و فراهم کردن زمینه توانبخشی با پروتزهای مناسب در آینده است.

 

 

راهکارهایی برای پیشگیری از بیماری پای شارکو

همانطور که گفتیم، پای شارکو (مفصل شارکو) یکی از عوارض نادر اما جدی نوروپاتی محیطی، به‌ویژه در بیماران دیابتی است که می‌تواند به ناهنجاری‌های اسکلتی، زخم‌های مزمن و حتی قطع عضو منجر شود. خوشبختانه با رعایت اصول زیر و مراقبت‌های منظم، می‌توان از بروز این بیماری پیشگیری کرد یا روند آن را به میزان قابل توجهی کند نمود.

1. کنترل قند خون

مهم‌ترین اقدام برای بیماران دیابتی، کنترل دقیق قند خون و حفظ آن در محدوده طبیعی است. قند خون بالا موجب آسیب به اعصاب (نوروپاتی) می‌شود که زمینه‌ساز پای شارکو است.

2. معاینه منظم پاها

افرادی که در معرض خطرند (مانند دیابتی‌ها یا افرادی با سابقه نوروپاتی)، باید روزانه پاهای خود را بررسی کنند. قرمزی، تورم، گرما یا هرگونه تغییر شکل غیرمعمول می‌تواند نشانه اولیه پای شارکو باشد.

3. استفاده از کفش مناسب

پوشیدن کفش‌های طبی استاندارد که فشار یکنواخت به پا وارد می‌کنند، نقش مهمی در جلوگیری از ضربه، فشار یا زخم دارد. از کفش‌های تنگ، پاشنه‌بلند یا بدون محافظت خودداری کنید.

4. جلوگیری از وارد شدن ضربه یا فشار به پا

حتی کوچک‌ترین آسیب در پاهای بی‌حس ممکن است بدون درد و علائم اولیه باقی بماند و به تدریج به مشکلات جدی‌تر مانند شکستگی و بدشکلی منجر شود.

5. ویزیت منظم توسط پزشک متخصص

افرادی با ریسک بالا باید به‌طور منظم تحت نظر پزشک غدد، ارتوپد یا متخصص پای دیابتی قرار گیرند تا هرگونه تغییر مشکوک زود تشخیص داده شود.

6. ترک سیگار و الکل

مصرف سیگار و الکل به‌شدت جریان خون محیطی را مختل می‌کند و می‌تواند نوروپاتی و روند پیشرفت بیماری شارکو را تشدید کند.

7. کنترل فشار خون و چربی خون

تنظیم فشار خون و سطح چربی‌ خون برای سلامت عروق و اعصاب محیطی ضروری است و به کاهش آسیب‌های ناشی از دیابت کمک می‌کند.

 

 

جمع‌بندی

پای شارکو یک بیماری قابل پیشگیری است؛ به ‌ویژه اگر عوامل زمینه‌ای مانند دیابت به‌درستی مدیریت شوند. با انجام معاینات منظم، رعایت اصول مراقبتی پا، انتخاب کفش مناسب و کنترل دقیق بیماری‌های زمینه‌ای، می‌توان از این عارضه جدی جلوگیری کرد و کیفیت زندگی بیمار را حفظ نمود. همواره به این نکته مهم توجه داشته باشید که پیشگیری، بهتر از درمان است.